Bazylika archikatedralna stoi na Ostrowie Tumskim w Poznaniu. Obiekt wyróżnia pochodzenie sięgające X wieku i długie związki z początkiem państwowości polskiej. Obecna katedra ma formy gotyckie z przełomu XIV i XV wieku oraz szereg późniejszych przekształceń i odbudów po zniszczeniach XX wieku.
Jak kształtowała się historia katedry?
Diecezja poznańska powstała w 968 roku. Pierwsza świątynia z X wieku była trójnawową bazyliką wzorowaną na kościołach karolińskich, z pojedynczą wieżą zachodnią i dwupiętrową emporą pełniącą zapewne funkcję loży książęcej. W 1038 lub 1039 roku katedra została zniszczona podczas najazdu Brzetysława I, a diecezja uległa upadkowi; przywrócono ją dopiero w 1075 roku za panowania Bolesława Śmiałego.
W kolejnych wiekach katedra przechodziła liczne przebudowy: romańska świątynia XI wieku otrzymała nowe fasady i wieże, w XIII wieku powstało wczesnogotyckie prezbiterium, a w XIV–XV wieku korpus przekształcono w gotycką budowlę z ambitem i wieńcem kaplic. Po pożarach i zniszczeniach następowały odbudowy w stylach barokowym i klasycystycznym. Podczas II wojny światowej Niemcy rabowali wyposażenie i przekształcili katedrę na magazyn; znaczne zniszczenia nastąpiły w lutym 1945 roku. Odbudowa w formie gotyckiej prowadzona była w latach 1948–1956 pod kierunkiem Franciszka Morawskiego. W 1956 katedra została ponownie udostępniona wiernym, w 1962 ustanowiono ją bazyliką mniejszą, a w 1983 nawiedził ją papież Jan Paweł II.
Jak wygląda katedra z zewnątrz?
Świątynia jest zorientowana osiowo wschód–zachód, z prezbiterium po stronie wschodniej. Ma formę trójnawowej bazyliki na planie krzyża, otoczoną wieńcem dwunastu kaplic, dwiema zakrystiami i południową kruchtą. W bryle zewnętrznej nietypowym elementem są łuki przyporowe rozpięte między nawą główną a wieżami.
Główne wejście po stronie zachodniej to ostrołukowy portal z XV wieku. Nad portalem widnieje łaciński napis PRIMA SEDES EPISCOPORUM POLONIAE. W portalu osadzono brązowe drzwi z 1979 roku autorstwa Kazimierza Bieńkowskiego, z przedstawieniami życia św. Piotra od zewnątrz i św. Pawła od wewnątrz. Naroża Złotej Kaplicy zdobią kamienne rzeźby Jordana, Mieszka I, Dąbrówki i Bolesława Chrobrego dłuta Czesława Woźniaka z lat 1974–1976. Hełmy wież odtworzono na wzór form klasycystycznych z XVIII wieku.
Co można zobaczyć we wnętrzu?
Katedra ma długość 72 m i szerokość 36 m wraz z kaplicami. W prezbiterium znajduje się późnogotycki poliptyk z przełomu XV i XVI wieku, ukończony w 1512 roku, sprowadzony z Górnego Śląska w 1952 roku. W środkowej szafce poliptyku widoczne są wizerunki Najświętszej Marii Panny, św. Barbary i św. Katarzyny; wewnętrzne skrzydła prezentują dwanaście świętych niewiast, a po zamknięciu ołtarza pojawiają się osiem scen pasyjnych. Na zewnętrznej stronie skrzydeł umieszczono dwanaście obrazów podpisanych Joh. Veh.; w predelli widnieje scena Ostatniej Wieczerzy.
Wnętrze kryje stalle z XV/XVI wieku sprowadzone ze Zgorzelca oraz flamandzki gobelin XVII wieku za tronem biskupim. Ambona z XVIII wieku i chrzcielnica z 1720 roku pochodzą z kościoła w Miliczu; chrzcielnica wsparta jest na postaci anioła, a jej pokrywę zdobi wizerunek Boga Ojca. Pierwsze witraże w prezbiterium wykonała pracownia Powaliszów według projektu Wacława Taranczewskiego w latach 1967–1968; dwa pozostałe powstały w pracowni Marii Powalisz-Bardońskiej w latach 1974–1977. Na chórze muzycznym znajdują się organy z 2001 roku zwieńczone herbem arcybiskupa Juliusza Paetza.
Kto jest pochowany w katedrze?
Katedra pełniła funkcję miejsca pochówku władców z dynastii Piastów i hierarchów kościelnych. Wśród osób pochowanych w świątyni wymienia się m.in. Mieszka I (przypuszczalnie, 992), Bolesława I Chrobrego (1025), Mieszka II Lamberta (1034), Kazimierza Odnowiciela (1058) oraz kolejnych książąt wielkopolskich i członków linii piastowskiej: Odon Mieszkowic (1194), Władysław Odonic (1239), Przemysł I (1257), Bolesław Pobożny (1279) i Przemysł II (1296). W katedrze spoczywają także biskupi i arcybiskupi poznańscy oraz kardynałowie, w tym m.in. Jan Łodzia, Jan Lubrański, Mieczysław Halka‑Ledóchowski, a także kardynał Bolesław Filipiak i Zenon Grocholewski.
Czy katedra jest częścią tras turystycznych?
Katedra wchodzi w skład zabytków Traktu Królewsko‑Cesarskiego. Od 2017 roku jest kościołem stacyjnym w czasie liturgii wielkopostnych. Na miejscu widoczne są liczne nagrobki, epitafia i elementy wyposażenia przeniesione tu z innych świątyń i miejscowości.



Informacje praktyczne
- Adres: Ostrów Tumski 17, 61-109 Poznań — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: nd 7:00–21:30, pn–sob 7:00–19:00
- Telefon: +48618529642
- Strona internetowa: katedra.archpoznan.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,7 (6 621 opinii)