Niedziela, 22 listopada 2026 Imieniny: Cecylia, Stefan, Wszemiła
Teraz Niedziela, 22 listopada 2026
Bazylika Archikatedralna św. Apostołów Piotra i Pawła
Fot. Diego Delso · „Catedral de Poznan, Poznan, Polonia, 2014-09-18, DD 10” · licencja CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Zmieniona wersja dostępna na tej samej licencji. · zdjęcie przeskalowane, kadr dopasowany do formatu strony.
Przewodnik

Bazylika Archikatedralna św. Apostołów Piotra i Pawła w Poznaniu

Bazylika Archikatedralna św. Apostołów Piotra i Pawła na Ostrowie Tumskim w Poznaniu to jedno z najstarszych polskich miejsc kultu i najstarsza polska katedra (968). Katedra mieści groby pierwszych władców Polski i jest przypuszczalnym miejscem chrztu Mieszka I.

Bazylika archikatedralna stoi na Ostrowie Tumskim w Poznaniu. Obiekt wyróżnia pochodzenie sięgające X wieku i długie związki z początkiem państwowości polskiej. Obecna katedra ma formy gotyckie z przełomu XIV i XV wieku oraz szereg późniejszych przekształceń i odbudów po zniszczeniach XX wieku.

Jak kształtowała się historia katedry?

Diecezja poznańska powstała w 968 roku. Pierwsza świątynia z X wieku była trójnawową bazyliką wzorowaną na kościołach karolińskich, z pojedynczą wieżą zachodnią i dwupiętrową emporą pełniącą zapewne funkcję loży książęcej. W 1038 lub 1039 roku katedra została zniszczona podczas najazdu Brzetysława I, a diecezja uległa upadkowi; przywrócono ją dopiero w 1075 roku za panowania Bolesława Śmiałego.

W kolejnych wiekach katedra przechodziła liczne przebudowy: romańska świątynia XI wieku otrzymała nowe fasady i wieże, w XIII wieku powstało wczesnogotyckie prezbiterium, a w XIV–XV wieku korpus przekształcono w gotycką budowlę z ambitem i wieńcem kaplic. Po pożarach i zniszczeniach następowały odbudowy w stylach barokowym i klasycystycznym. Podczas II wojny światowej Niemcy rabowali wyposażenie i przekształcili katedrę na magazyn; znaczne zniszczenia nastąpiły w lutym 1945 roku. Odbudowa w formie gotyckiej prowadzona była w latach 1948–1956 pod kierunkiem Franciszka Morawskiego. W 1956 katedra została ponownie udostępniona wiernym, w 1962 ustanowiono ją bazyliką mniejszą, a w 1983 nawiedził ją papież Jan Paweł II.

Jak wygląda katedra z zewnątrz?

Świątynia jest zorientowana osiowo wschód–zachód, z prezbiterium po stronie wschodniej. Ma formę trójnawowej bazyliki na planie krzyża, otoczoną wieńcem dwunastu kaplic, dwiema zakrystiami i południową kruchtą. W bryle zewnętrznej nietypowym elementem są łuki przyporowe rozpięte między nawą główną a wieżami.

Główne wejście po stronie zachodniej to ostrołukowy portal z XV wieku. Nad portalem widnieje łaciński napis PRIMA SEDES EPISCOPORUM POLONIAE. W portalu osadzono brązowe drzwi z 1979 roku autorstwa Kazimierza Bieńkowskiego, z przedstawieniami życia św. Piotra od zewnątrz i św. Pawła od wewnątrz. Naroża Złotej Kaplicy zdobią kamienne rzeźby Jordana, Mieszka I, Dąbrówki i Bolesława Chrobrego dłuta Czesława Woźniaka z lat 1974–1976. Hełmy wież odtworzono na wzór form klasycystycznych z XVIII wieku.

Co można zobaczyć we wnętrzu?

Katedra ma długość 72 m i szerokość 36 m wraz z kaplicami. W prezbiterium znajduje się późnogotycki poliptyk z przełomu XV i XVI wieku, ukończony w 1512 roku, sprowadzony z Górnego Śląska w 1952 roku. W środkowej szafce poliptyku widoczne są wizerunki Najświętszej Marii Panny, św. Barbary i św. Katarzyny; wewnętrzne skrzydła prezentują dwanaście świętych niewiast, a po zamknięciu ołtarza pojawiają się osiem scen pasyjnych. Na zewnętrznej stronie skrzydeł umieszczono dwanaście obrazów podpisanych Joh. Veh.; w predelli widnieje scena Ostatniej Wieczerzy.

Wnętrze kryje stalle z XV/XVI wieku sprowadzone ze Zgorzelca oraz flamandzki gobelin XVII wieku za tronem biskupim. Ambona z XVIII wieku i chrzcielnica z 1720 roku pochodzą z kościoła w Miliczu; chrzcielnica wsparta jest na postaci anioła, a jej pokrywę zdobi wizerunek Boga Ojca. Pierwsze witraże w prezbiterium wykonała pracownia Powaliszów według projektu Wacława Taranczewskiego w latach 1967–1968; dwa pozostałe powstały w pracowni Marii Powalisz-Bardońskiej w latach 1974–1977. Na chórze muzycznym znajdują się organy z 2001 roku zwieńczone herbem arcybiskupa Juliusza Paetza.

Kto jest pochowany w katedrze?

Katedra pełniła funkcję miejsca pochówku władców z dynastii Piastów i hierarchów kościelnych. Wśród osób pochowanych w świątyni wymienia się m.in. Mieszka I (przypuszczalnie, 992), Bolesława I Chrobrego (1025), Mieszka II Lamberta (1034), Kazimierza Odnowiciela (1058) oraz kolejnych książąt wielkopolskich i członków linii piastowskiej: Odon Mieszkowic (1194), Władysław Odonic (1239), Przemysł I (1257), Bolesław Pobożny (1279) i Przemysł II (1296). W katedrze spoczywają także biskupi i arcybiskupi poznańscy oraz kardynałowie, w tym m.in. Jan Łodzia, Jan Lubrański, Mieczysław Halka‑Ledóchowski, a także kardynał Bolesław Filipiak i Zenon Grocholewski.

Czy katedra jest częścią tras turystycznych?

Katedra wchodzi w skład zabytków Traktu Królewsko‑Cesarskiego. Od 2017 roku jest kościołem stacyjnym w czasie liturgii wielkopostnych. Na miejscu widoczne są liczne nagrobki, epitafia i elementy wyposażenia przeniesione tu z innych świątyń i miejscowości.

Informacje praktyczne

Najczęstsze pytania

Czy bazylika w Poznaniu jest najstarszą katedrą w Polsce?
Tak. Diecezja poznańska powstała w 968 roku, co czyni katedrę jednym z najstarszych polskich kościołów i najstarszą polską katedrą.
Czy w katedrze pochowani są pierwsi władcy Polski?
Tak. W katedrze znajdują się groby pierwszych władców Polski, w tym przypuszczalnie Mieszka I, a także Bolesława Chrobrego i kolejnych przedstawicieli dynastii Piastów.
Jakie zabytki można zobaczyć we wnętrzu katedry?
We wnętrzu znajdują się m.in. poliptyk z przełomu XV/XVI wieku ukończony w 1512 roku, stalle z XV/XVI wieku, ambona XVIII wieku, chrzcielnica z 1720 roku oraz witraże z lat 1967–1977 i organy z 2001 roku.
Czy katedra była odbudowywana po II wojnie światowej?
Tak. Po zniszczeniach w 1945 roku katedra została odbudowana w stylu gotyckim z przełomu XIV–XV wieku w latach 1948–1956 pod kierunkiem Franciszka Morawskiego.

Źródło: Wikipedia (CC BY-SA)

Materiały na portalu są opracowywane przy wsparciu AI. Materiały na portalu są opracowywane przy wsparciu AI.

Piotr Rutkowski

Nazywam się Piotr Rutkowski i w redakcji poznanzbliska.pl prowadzę sekcję Przewodnik. Podpowiadam, gdzie zjeść, gdzie się zatrzymać i co zobaczyć w Poznaniu — od ścisłego centrum po okolice, do których warto wyjechać na weekend.

Czytaj również